Για τους περισσότερους αγροπαραγωγούς, ο Φεβρουάριος είναι η στιγμή της μέγιστης χρηματοοικονομικής σαφήνειας. Η σπορά δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, αλλά όλες οι βασικές τεχνολογικές αποφάσεις έχουν ήδη ληφθεί. Η δομή των σπόρων είναι κατανοητή, ο κατάλογος των πόρων έχει διαμορφωθεί, τα χρονοδιαγράμματα εργασιών έχουν καταρτιστεί. Και ακριβώς αυτή τη στιγμή πολλές εκμεταλλεύσεις αντιμετωπίζουν ένα απλό και δυσάρεστο γεγονός: δεν επαρκούν τα κεφάλαια για την υλοποίηση όλων των σχεδιαζόμενων.
Αυτή η κατάσταση δεν είναι εξαιρετική. Αντίθετα, είναι τυπική για την αγροεπιχείρηση με κλασικό παραγωγικό κύκλο, όπου οι δαπάνες προκύπτουν πολύ πριν από την είσπραξη των πρώτων εσόδων. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η αγροεπιχείρηση «λειτουργεί κακά», αλλά ότι η χρηματοοικονομική λογική της γεωργίας διαφέρει σημαντικά από τις περισσότερες άλλες επιχειρήσεις.
Γιατί η έλλειψη κεφαλαίων πριν από τη σπορά είναι συστημικό πρόβλημα και όχι σφάλμα διαχείρισης
Η αγροεπιχείρηση λειτουργεί υπό συνθήκες μακράς περιόδου κυκλοφορίας κεφαλαίων. Οι δαπάνες συγκεντρώνονται στην αρχή της περιόδου, ενώ το εισόδημα εμφανίζεται μετά από αρκετούς μήνες. Ακόμη και σε σταθερές εκμεταλλεύσεις με προβλέψιμη απόδοση, αυτό το χρονικό κενό δημιουργεί πίεση ρευστότητας.
Επιπλέον, στην κατάσταση επηρεάζουν αρκετοί παράγοντες. Πρώτον, οι εποχιακές διακυμάνσεις των τιμών σε σπόρους, λιπάσματα, φυτοπροστατευτικά προϊόντα και καύσιμα. Δεύτερον, η ανάγκη προκαταβολών ή αγορών «εκ των προτέρων» για να εξασφαλιστούν οι όροι. Τρίτον, οι παράλληλες υποχρεώσεις — ενοίκιο, φόροι, δαπάνες προσωπικού, επισκευές εξοπλισμού.
Τελικά, η αγροεπιχείρηση βρίσκεται σε σημείο όπου όλες οι δαπάνες είναι πραγματικές και αναπόφευκτες, ενώ τα έσοδα είναι μελλοντικά και αναβεβλημένα στο χρόνο. Ακριβώς αυτό δημιουργεί την ψευδαίσθηση της έλλειψης κεφαλαίων, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για το κενό μεταξύ της στιγμής των δαπανών και της στιγμής των εισπράξεων.
Γιατί το «να περιμένουμε» ή το «να τα βγάλουμε πέρα κάπως» είναι η χειρότερη στρατηγική
Όταν δεν επαρκούν τα χρήματα για τη σπορά, πολλές εκμεταλλεύσεις επιλέγουν την τακτική της αναβολής των αποφάσεων. Οι αγορές μεταφέρονται «για αργότερα», μέρος των εργασιών εκτελείται όχι στις βέλτιστες προθεσμίες, η τεχνολογία προσαρμόζεται στους διαθέσιμους πόρους. Με την πρώτη ματιά αυτό φαίνεται ως λογική λύση, αλλά ακριβώς εδώ θεμελιώνονται τα μελλοντικά προβλήματα.
Η σπορά δεν συγχωρεί συμβιβασμούς. Οποιαδήποτε απόκλιση από την τεχνολογία, ακόμη και ελάχιστη, με τον καιρό πολλαπλασιάζεται και μετατρέπεται σε απώλειες απόδοσης ή ποιότητας προϊόντος. Αυτό που σήμερα φαίνεται ως οικονομία, στο τέλος της περιόδου συχνά μετατρέπεται σε απολεσθέν εισόδημα, το οποίο υπερβαίνει σημαντικά την αρχική «οικονομία».
Γι’ αυτό ακριβώς η έλλειψη κεφαλαίων πριν από τη σπορά δεν είναι ζήτημα επιβίωσης «με κάθε κόστος», αλλά ζήτημα σωστής διαχείρισης κινδύνων.
Από πού να ξεκινήσετε όταν τα κεφάλαια αντικειμενικά δεν επαρκούν
Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι η πλήρης χρηματοοικονομική απογραφή μέχρι τη στιγμή της είσπραξης των πρώτων εσόδων. Η αγροεπιχείρηση πρέπει να κατανοεί σαφώς όχι μόνο το συνολικό ποσό των δαπανών, αλλά και την κατανομή τους στο χρόνο. Πότε ακριβώς προκύπτει το μέγιστο φορτίο; Ποιες πληρωμές είναι κρίσιμες και ποιες μπορούν να μετατοπιστούν χωρίς βλάβη για τις διαδικασίες;
Στην πράξη συχνά αποδεικνύεται ότι το πρόβλημα δεν έγκειται στον συνολικό όγκο των κεφαλαίων, αλλά στο ότι οι δαπάνες «επικαλύπτονται» η μία πάνω στην άλλη. Χωρίς τέτοια ανάλυση, οποιεσδήποτε αποφάσεις θα είναι διαισθητικές και επικίνδυνες.
Δαπάνες που δεν μπορούν να θιγούν και δαπάνες με τις οποίες μπορεί να εργαστεί κανείς
Ένα από τα βασικά λάθη είναι η προσπάθεια μείωσης όλων των δαπανών εξίσου. Στην πραγματικότητα, η αγροεπιχείρηση έχει σαφή διάκριση μεταξύ δαπανών που διαμορφώνουν την παραγωγή και δαπανών που την επηρεάζουν έμμεσα.
Η οικονομία στα βασικά στοιχεία της τεχνολογίας σχεδόν πάντα οδηγεί σε μείωση του αποτελέσματος. Αντίθετα, υπάρχουν δαπάνες που μπορούν να βελτιστοποιηθούν μέσω αναθεώρησης των προθεσμιών, των όρων προμήθειας, της εφοδιαστικής ή των εσωτερικών διαδικασιών. Το καθήκον του διευθυντή είναι να βρει αυτή την ισορροπία και όχι να περικόψει τον προϋπολογισμό «στο ζωντανό».
Ο χρόνος ως εργαλείο διαχείρισης χρημάτων
Όταν δεν επαρκούν τα χρήματα, η αγροεπιχείρηση αρχίζει να εξετάζει τα οικονομικά αποκλειστικά μέσα του πρίσματος των ποσών. Ωστόσο, εξίσου σημαντικός πόρος είναι ο χρόνος. Η δυνατότητα αλλαγής της στιγμής της δαπάνης συχνά δίνει το ίδιο αποτέλεσμα με τη μείωση του μεγέθους της.
Η κατανομή των πληρωμών στο χρόνο, ο συγχρονισμός των δαπανών με τον παραγωγικό κύκλο, η αναβολή ορισμένων σταδίων χωρίς βλάβη για την τεχνολογία — όλα αυτά επιτρέπουν τη μείωση του μέγιστου φορτίου στη ρευστότητα. Ακριβώς σε αυτό έγκειται η σύγχρονη προσέγγιση στη διαχείριση των οικονομικών της αγροεπιχείρησης.
Γιατί η χρηματοοικονομική ευελιξία είναι σημαντικότερη από το «ιδανικό σχέδιο»
Ακόμη και το καλύτερο χρηματοοικονομικό σχέδιο δεν αντέχει την πραγματικότητα της περιόδου χωρίς ευελιξία. Ο καιρός, η αγορά, η εφοδιαστική, οι τιμές — όλα αλλάζουν ταχύτερα από ό,τι ενημερώνονται οι προϋπολογισμοί. Όταν η αγροεπιχείρηση εισέρχεται στην περίοδο με άκαμπτη χρηματοοικονομική δομή, χάνει τη δυνατότητα να αντιδράσει.
Η ευελιξία δεν αφορά την απουσία σχεδίου, αλλά την ικανότητα προσαρμογής χωρίς απώλεια ελέγχου. Ακριβώς αυτή επιτρέπει όχι μόνο την ολοκλήρωση της σποράς, αλλά και τη διατήρηση του ελέγχου της επιχείρησης καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου.
Η έλλειψη κεφαλαίων ως σήμα για στρατηγικές αλλαγές
Εάν η κατάσταση έλλειψης κεφαλαίων επαναλαμβάνεται χρόνο με τον χρόνο, αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα βρίσκεται βαθύτερα από μία περίοδο. Είναι σήμα για αναθεώρηση του χρηματοοικονομικού μοντέλου της εκμετάλλευσης, των προσεγγίσεων στον σχεδιασμό και τη διαχείριση των ταμειακών ροών.
Ο χειμώνας είναι η καλύτερη στιγμή για τέτοιες αποφάσεις. Ακριβώς τώρα η αγροεπιχείρηση έχει χρόνο όχι μόνο να «μπαλώσει τις τρύπες», αλλά και να θεμελιώσει διαφορετική λογική χρηματοοικονομικής διαχείρισης για το μέλλον.
